( 16 ) فاضل : و اگر كسى كه آنچه دارد در راه حجّ خرج كند زندگى او قبل و بعد از حجّ فرق نكند ، حجّ بر او واجب است پس كسانى كه زندگيشان از طريق وجوهات شرعيه تأمين مىشود و حجّ رفتن وضع زندگى آنها را مختل نمىكند اگر به اندازه حجّ مالى داشته باشند حجّ بر آنها واجب مىشود . زنجانى : ششم : انجام حجّ موجب اختلال در سائر جهات زندگى او نگردد ، مثلًا كسى كه مىترسد با رفتن حجّ زندگى او به جدائى كشيده شود حجّ بر او واجب نيست . بهجت : ششم : داشتن مال يا كسب و كارى كه بعد از بازگشت بتواند با آن زندگى كند و به زحمت نيفتد " رجوع به كفايت " . مكارم : مسأله حجّ يعنى زيارت خانهء خدا و انجام اعمالى كه آنها را مناسك حجّ مىنامند و در تمام عمر يك بار بر همهء كسانى كه داراى شرايط زير باشند واجب است : 1 بالغ بودن . 2 عاقل بودن . 3 با انجام حجّ ، عمل واجب ديگرى كه مهمتر از حجّ است ترك نشود يا كار حرامى كه اهميتش در شرع بيشتر است بجا نياورد 4 مستطيع بودن و آن به چند چيز حاصل مىشود : 1 داشتن زاد و توشهء راه و آنچه در سفرش به آن محتاج است و مركب سوارى مورد نياز ، يا مالى كه بتواند به وسيلهء آن ، اينها را به دست آورد . 2 نبودن مانعى در راه و عدم وجود ترس از خطر و ضرر بر جان و عِرض و مال خويش ، كه اگر راه بسته است يا ترس از خطرى وجود دارد حجّ بر او واجب نيست ، ولى اگر راه ديگرى دارد هر چند دور تر است لازم است از آن راه به حجّ رود . 3 توانايى جسمانى بر انجامِ مناسك حجّ . 4 داشتنِ وقتِ كافى براى رسيدن به مكه و انجام مناسك . 5 داشتنِ مخارجِ كسانى كه خرج آنها بر او شرعاً يا عرفاً لازم است . 6 داشتنِ مال يا كسب و كارى كه بعد از بازگشت بتواند با آن زندگى كند . مسأله 2037 كسى كه بدون خانهء ملكى رفع احتياجش نمىشود ( 1 ) وقتى حجّ بر او واجب است كه پول خانه را هم داشته باشد ( 2 ) ) * ( 1 ) تبريزى : يعنى به زحمت مىافتد . . سيستانى : بدون خانهء ملكى ، در حرج واقع مىشود . . زنجانى : چنانچه انجام حجّ مانع تهيهء خانهء ملكى گردد ، مستطيع نمىباشد . ( 2 ) مكارم : ولى اگر با خانهء اجاره‌اى يا وقفى و مانند آن مىتواند زندگى كند مستطيع است . اراكى : مسأله نداشتن خانه ملكى مانع از وجوب حجّ نيست مگر آن كه به واسطهء نداشتن خانه ملكى به حرج و مشقّت شخصى بيفتد . مسأله 2038 زنى كه مىتواند مكه برود ، اگر بعد از برگشتن از خودش مال نداشته باشد و شوهرش هم مثلًا فقير باشد و خرجى او را ندهد و ناچار شود كه به سختى زندگى كند ، حجّ بر او واجب نيست . اين مسأله ، در رسالهء آيت الله بهجت نيست مكارم : مسأله هرگاه زن مالى دارد كه مىتواند با آن حجّ برود ولى بعد از بازگشت نه شوهرش قادر بر تأمين زندگى اوست و نه خودش ، حجّ بر او واجب نمىشود .